01Co decyduje o wyborze połączenia
Połączenie gwintowe musi spełnić dwa zadania: przytrzymać element i uszczelnić układ. Uszczelnienie realizuje albo sam gwint stożkowy, albo uszczelka (oring, pierścień), albo stożek lub kielich zaciskany nakrętką. Dlatego identyfikując złącze, trzeba sprawdzić: średnicę gwintu, skok, kształt (walcowy lub stożkowy) i sposób uszczelnienia.
02Najczęstsze rodzaje gwintów
BSP (G): gwint calowy rurowy Whitwortha, kąt profilu 55 stopni, wersja walcowa uszczelniana oringiem lub podkładką. Wersja stożkowa (BSPT, R) uszczelnia się sama, z użyciem taśmy lub pasty. Spotykany w maszynach europejskich i przemysłowych.
NPT: amerykański gwint rurowy stożkowy, kąt profilu 60 stopni. Wygląda podobnie do BSPT, ale nie współpracuje z nim prawidłowo, bo kąt profilu jest inny (60 i 55 stopni), a przy części rozmiarów różnią się też skok i średnica. Spotykany w sprzęcie z USA.
Metryczny (M): zapis na przykład M16x1,5. Złącza metryczne z uszczelnieniem stożkiem 24 stopnie (norma ISO 8434-1, dawniej DIN 2353) występują w serii lekkiej (L) i ciężkiej (S) i są bardzo popularne w maszynach europejskich.
UNF/JIC: gwint calowy drobnozwojowy z uszczelnieniem stożkiem 37 stopni (JIC, SAE J514). Powszechny w maszynach amerykańskich i azjatyckich.
ORFS (ISO 8434-3): gwint calowy z uszczelnieniem płaskim za pomocą oringa w płaszczyźnie czołowej, do układów wymagających szczelności przy wysokim ciśnieniu.
03Gwint zewnętrzny i wewnętrzny, skok i ciśnienie nominalne
Każde połączenie gwintowe składa się z gwintu zewnętrznego na wtyku lub króćcu i gwintu wewnętrznego w nakrętce albo gnieździe. Oba muszą mieć ten sam typ, średnicę i skok. Gwint typu BSP, zwany też gwintem brytyjskim, mierzy się w calach, a skok gwintu podaje się jako liczbę zwojów na cal. Przy gwintach metrycznych skok podaje się w milimetrach, na przykład M22x1,5, a w specyficznych układach spotyka się też wersje lewe, oznaczane LH.
Gwint NPT (National Pipe Thread) to norma amerykańska. Przy wyborze liczy się też ciśnienie nominalne połączenia i materiał złącza: stal węglowa, stal nierdzewna albo mosiądz. Wysoka temperatura, czyli obciążenie cieplne, dodatkowo zmniejsza zapas wytrzymałości gwintu. Porada praktyczna: przy każdym połączeniu gwintowanym sprawdź nie tylko rozmiar, lecz także to, czy gwint zewnętrzny i wewnętrzny reprezentują ten sam standard.
04Jak rozpoznać gwint
Zmierz średnicę zewnętrzną gwintu suwmiarką i policz zwoje na odcinku, czyli skok. Sprawdź, czy gwint jest walcowy czy stożkowy i jak wygląda powierzchnia uszczelniająca: stożek, kielich czy płaskie lico z oringiem. Najpewniej jest przynieść końcówkę do serwisu: dobierzemy pasującą po przymierzeniu do wzorców.
Zasada: nigdy nie łącz na siłę gwintów, które „prawie pasują”. BSP z NPT lub metryczny z calowym mogą się wkręcić na kilka zwojów, ale nie uszczelnią układu i potrafią uszkodzić gwint.
05Adaptery i redukcje
Jeśli końcówki w układzie mają różne gwinty, stosuje się adaptery: BSP, JIC, NPT i ORFS. Pamiętaj, że każde dodatkowe złącze to dodatkowe miejsce potencjalnego wycieku, więc w układzie wysokociśnieniowym lepiej zamówić przewód z właściwą końcówką niż łączyć kilka adapterów.
